چرا ذهن انسان توضیح‌های ساده را ترجیح می‌دهد؟

به گزارش پیام مهارت، در پژوهشی که اخیراً در نشریه «حافظه و شناخت» منتشر شد، دانشمندان شناختی بررسی کردند چرا افراد بیشتر توضیح‌هایی با تعداد علت کمتر را نسبت به توضیح‌های چندعاملی ترجیح می‌دهند. این مطالعه که توسط دکتر ثالیا اچ. ورانتسیس، استاد کمکی دانشگاه ایالتی می‌سی‌سی‌پی هدایت شد، نشان داد که افراد تمایل دارند بر علل قابل مشاهده تمرکز کنند و علل پنهان یا غایب را نادیده بگیرند، سوگیری‌ای که می‌تواند منجر به استدلال ساده‌انگارانه شود.

این تحقیق، که جایزه بهترین مقاله ۲۰۲۵ انجمن روان‌شناسی شناختی را دریافت کرده است، نشان داد که شرکت‌کنندگان هنگام ارزیابی سناریوها همواره به توضیح‌های دارای یک علت مشخص و ساده گرایش داشتند، حتی وقتی مجموعه‌ای از عوامل می‌توانست توضیح دقیق‌تری ارائه دهد. پژوهشگران معتقدند این الگو ناشی از نحوه تخصیص توجه و منابع شناختی توسط انسان است.

دکتر ورانتسیس می گوید: «افراد اغلب توضیح‌های ساده را ترجیح می‌دهند، اما عوامل زیادی وجود دارند که ما را به سمت استدلال بیش‌ازحد ساده هدایت می‌کنند.» او توضیح داد که اگرچه سادگی می‌تواند فهم را آسان کند، اما ممکن است پیچیدگی‌های مهم را پنهان کند و باعث القای اطمینان کاذب یا گمراهی شود. به عنوان مثال، هنگام تشخیص بیماری، شرکت‌کنندگان اغلب یک بیماری واحد را علت علائم می‌دانستند، حتی وقتی ترکیبی از شرایط احتمالاً توضیح بهتری ارائه می‌کرد.

کارشناسان می‌گویند این گرایش به سادگی منعکس‌کننده سوگیری‌های شناختی گسترده‌تر است. بر اساس این پژوهش، افراد به عللی که به‌راحتی قابل مشاهده و آشنا هستند وزن بیشتری می‌دهند و عوامل پنهان یا ذکرنشده حتی اگر حیاتی باشند، اغلب کم‌اهمیت تلقی می‌شوند. این میان‌بر شناختی ممکن است در تکامل به افراد کمک کرده باشد تا با اطلاعات محدود تصمیم سریع بگیرند، اما ریسک خطا در قضاوت را افزایش می‌دهد.

پیامدهای این یافته‌ها فراتر از روان‌شناسی آکادمیک است. در حوزه سلامت، توضیح‌های بیش‌ازحد ساده می‌توانند بر نتایج درمان بیماران تأثیر بگذارند؛ در اقتصاد و سیاست عمومی، روایت‌های ساده ممکن است جزئیات مهم را نادیده بگیرند. آگاهی از این سوگیری انسانی می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری و ارزیابی دقیق‌تر اطلاعات کمک کند.

ورانتسیس و همکارانش از جمله تانیا لومبروزو از دانشگاه پرینستون معتقدند آموزش و سواد رسانه‌ای باید بر فهم عملکرد سیستم‌های پیچیده تأکید کند تا افراد از جذابیت توضیح‌های کوتاه و ناقص دوری کنند. با بررسی دقیق‌تر علل غایب و پنهان، افراد می‌توانند استدلال دقیق‌تری داشته باشند و از اشتباهات ناشی از ساده‌سازی اجتناب کنند.

با پیچیده‌تر شدن اطلاعات در دنیای امروز، درک اینکه چرا مغز به سمت سادگی گرایش دارد و چگونه می‌توان این سوگیری را کاهش داد، اهمیت فزاینده‌ای در علم، ارتباطات و تصمیم‌گیری‌های روزمره پیدا کرده است.