پیام مهارت، ایران طی یک دهه گذشته بارها در مقاطع حساس سیاسی و امنیتی با قطع یا محدودسازی اینترنت روبهرو شده است؛ از خاموشی کامل شبکه در آبان ۱۳۹۸ گرفته تا اختلالهای گسترده در دورههای مختلف اعتراضات و همچنین محدودیتهای مقطعی در جریان تنشهای منطقهای. این سابقه باعث شده هر خبر جدید درباره سطحبندی دسترسی کاربران به اینترنت، حساسیت اجتماعی بالایی ایجاد کند.
در تازهترین مورد، تصویری تبلیغاتی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که در آن از «خداحافظی با VPN» و دسترسی به «اینترنت آزاد و بدون فیلتر» برای دارندگان جواز کسب سخن گفته شده است. در این تبلیغ، سرویس ویژهای با عنوان «اینترنت بینالمللی» معرفی میشود که بنا بر ادعاها بدون قطعی، بدون فیلتر و با فعالسازی مستقیم روی سیمکارت ارائه میشود و فعلاً تنها روی یک اپراتور در دسترس است.
بررسیهای «مشرق» نشان میدهد این سرویس با نام «اینترنت پرو» از سوی یکی از اپراتورهای کشور عرضه میشود. در تبلیغات مربوط به آن، ظرفیت استفاده محدود و مختص ۵۰۰ نفر اول اعلام شده و هزینه فعالسازی بیش از دو میلیون تومان تعیین شده است. همچنین تعرفه مصرف برای ترافیک بینالملل و دسترسی به وبسایتهای فیلترشده متفاوت اعلام شده؛ موضوعی که خود به بحث درباره قیمتگذاری تفکیکی بر اساس نوع دسترسی دامن زده است.
در کاتالوگ معرفی این محصول آمده که «اینترنت پرو» با هدف پشتیبانی از فعالیتهای تجاری و بینالمللی طراحی شده و راهکاری ویژه برای سازمانها، شرکتها، اصناف و تعاونیهاست. این سرویس وعده دسترسی کامل به منابع جهانی، پلتفرمها و وبسایتهای بینالمللی را میدهد و تأکید میکند حتی در شرایط خاص و اختلال در اینترنت بینالملل نیز پایدار خواهد بود. فعالسازی آن نیازمند ثبتنام در سامانهای مشخص و طیکردن فرآیند احراز هویت رسمی است؛ موضوعی که نشان میدهد عرضه آن در چارچوبی اداری و با مجوز انجام میشود.
این تحولات در حالی رخ میدهد که مقامهای دولت چهاردهم طی بیش از یک سال گذشته بارها اعلام کردهاند به اینترنت طبقاتی اعتقادی ندارند و اینترنت باید در اختیار همه مردم باشد. با این حال، در همین بازه زمانی گزارشهایی درباره دسترسی بدون فیلتر برخی دانشگاهها به پلتفرمهایی مانند یوتیوب، استفاده برخی شرکتها از IPهای خاص در شرایط بحرانی و فعالشدن «اینترنت سفید» برای گروههایی محدود منتشر شده است.
منتقدان میگویند عرضه رسمی سرویسی که دسترسی کاملتری به اینترنت بینالملل را برای گروهی مشخص فراهم میکند، در عمل به معنای پذیرش سطحبندی دسترسی کاربران است؛ حتی اگر نام «اینترنت طبقاتی» بر آن گذاشته نشود. از نگاه آنان، وقتی بخشهایی از جامعه به اینترنت آزاد دسترسی دارند و بخشهای دیگر با محدودیت گسترده روبهرو هستند، اصل برابری شهروندان در دسترسی به زیرساختهای ارتباطی زیر سؤال میرود.
پیامدهای احتمالی چنین روندی، به گفته کارشناسان حوزه سیاستگذاری دیجیتال، میتواند شامل گسترش نابرابری دیجیتال، تبعیض مبتنی بر شغل یا وابستگی سازمانی، تعمیق شکاف آموزشی و اطلاعاتی و افزایش بیاعتمادی عمومی باشد. همچنین برخی فعالان هشدار میدهند که در صورت تثبیت مدل اینترنت سطحبندیشده، اعمال محدودیتهای گسترده در مواقع حساس سیاسی آسانتر خواهد شد؛ زیرا دسترسی کامل به شبکه جهانی به گروههای مشخصی محدود میشود و سایر کاربران از پیش در سطحی پایینتر از دسترسی قرار گرفتهاند.
از منظر حقوقی، قانون اساسی ایران در اصول ۹ و ۲۰ بر برابری حقوقی شهروندان و عدم محرومیت از حقوق قانونی تأکید دارد. افزون بر آن، ایران عضو میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است که در ماده ۱۹ خود بر آزادی بیان و حق جستوجو، دریافت و انتقال اطلاعات بدون در نظر گرفتن مرزها تأکید میکند. ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز بر همین حق تصریح دارد. اگرچه این اسناد در زمان تدوین به طور مشخص از «اینترنت» نام نبردهاند، بسیاری از حقوقدانان معتقدند مفهوم دسترسی به اطلاعات و ابزارهای ارتباطی فرامرزی در آنها گنجانده شده و میتوان اینترنت را ذیل این حقوق تفسیر کرد.
این اسناد البته به دولتها اجازه میدهند در شرایط خاص و بر اساس قانون شفاف، محدودیتهایی را به دلایل امنیتی یا نظم عمومی اعمال کنند. اما منتقدان میگویند هرگونه سطحبندی دائمی و ساختاری در دسترسی به اینترنت، بدون قانونگذاری روشن و نظارت مستقل، میتواند با روح این تعهدات در تعارض قرار گیرد.
در شرایطی که اقتصاد دیجیتال ایران با چالشهای تحریم، مهاجرت نیروی متخصص و محدودیتهای فنی دستوپنجه نرم میکند، بحث بر سر اینترنت طبقاتی تنها یک مناقشه فنی نیست؛ بلکه به پرسشی بنیادین درباره برابری دسترسی شهروندان به اطلاعات و ارتباطات جهانی تبدیل شده است. اینکه «اینترنت پرو» یک راهکار تجاری محدود باقی میماند یا به الگویی فراگیر برای تفکیک دسترسی کاربران بدل میشود، موضوعی است که میتواند آینده فضای مجازی ایران را شکل دهد.
یک پاسخ
🚨 اینترنت طبقاتی در ایران؟
در حالی که ایران در سالهای اخیر بارها با قطعی و اختلال اینترنت مواجه بوده، حالا «مشرق» در گزارشی نوشته سرویس جدیدی به نام «اینترنت پرو»معرفی شده که ادعا میکند:
✅ بدون فیلتر
✅ بدون قطعی
✅ دسترسی کامل به اینترنت بینالملل
اما محدودیتها جدی است:
فقط برای ۵۰۰ نفر اول
هزینه فعالسازی بیش از ۲ میلیون تومان
نیازمند احراز هویت رسمی
این سرویس فعلاً برای شرکتها، سازمانها و اصناف است، اما منتقدان هشدار میدهند:
⚠️ ممکن است به شکلگیری اینترنت طبقاتی منجر شود
⚠️ شکاف آموزشی و اطلاعاتی را بیشتر کند
⚠️ بیاعتمادی عمومی را افزایش دهد
قانون اساسی و اسناد بینالمللی بر برابری دسترسی به اطلاعات تأکید دارند. عرضه سرویسهای محدود و سطحبندی شده، میتواند این اصل را زیر سؤال ببرد.
https://ptvto.ir/?p=4926